Achtergrond

De trillingstool en de rechter: wat rechters en politiek over de berekende trilling hebben gezegd

De berekende trillingssnelheid op uw adres is een getal met gewicht: het bepaalt of u onder het bewijsvermoeden valt, en het komt terug in elk adviesrapport. Hoeveel mag zo'n berekening bewijzen? Daar hebben de hoogste bestuursrechter, de parlementaire enquêtecommissie en het kabinet zich de afgelopen jaren over uitgesproken, en het IMG zelf ook. De rode draad: de berekening is betrouwbaar als grens en als controle, maar ze is een voorzichtige bovengrens en géén doorslaggevend bewijs tegen een bewoner.

De Raad van State: drie uitspraken

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is de hoogste rechter in IMG-zaken; drie van haar uitspraken zijn bepalend.

De grens van 2 mm/s houdt stand (uitspraak van 8 juni 2022). De Afdeling accepteerde dat het IMG het effectgebied van het bewijsvermoeden afbakent met de grens van 2 mm/s bij 1% overschrijdingskans. Onder die waarde is de kans op fysieke schade volgens het IMG kleiner dan één op tienduizend, en de rechter vond dat een redelijke grens. Wie erbinnen valt, heeft het vermoeden aan zijn kant.

Het model is betrouwbaar en rekent aan de veilige kant (uitspraak van 3 augustus 2022). In deze zaak betoogde een bewoner dat de berekende trillingen te laag waren, omdat de bodem trillingen kan versterken. De Afdeling ging daar niet in mee. Het model van Bommer is gebaseerd op jarenlange metingen uit het dichtste seismische meetnet ter wereld, is gevalideerd en betrouwbaar bevonden. En belangrijker: doordat het IMG rekent met 1% overschrijdingskans, ligt de berekende waarde met een factor van ongeveer 3,8 boven wat in de meeste gevallen werkelijk is opgetreden. Wie het model wil aanvechten, moet dat volgens de rechter met gegevens over de eigen locatie doen; een algemeen verhaal over bodemversterking volstaat niet.

Dat snijdt aan twee kanten. Het betekent dat een bewoner niet snel kan stellen dat de trilling bij hem "eigenlijk hoger was". Maar het betekent óók dat het getal in uw rapport een plafond is: de werkelijke beweging was in de meeste gevallen lager. Wie beweert dat trillingen van bijvoorbeeld 6 mm/s geen scheur kunnen hebben veroorzaakt, praat over een berekende bovengrens, niet over een meting.

Niet onder de 2 mm/s rekenen (uitspraak van 19 april 2023). In een zaak over waardedaling wilde een bewoner dat met een lagere grens van 1 mm/s werd gerekend. De Afdeling wees dat af, mede omdat het model van Bommer bij zulke lage snelheden buiten het aanbevolen bereik van de formule komt, iets wat de onderzoekers zelf ontraden. Het model is gemaakt voor het bereik waarin het gebruikt wordt, niet voor het uitrekenen van steeds kleinere trillingen.

Het IMG zelf: ondersteunend bewijs

Uit stukken die het IMG op grond van de Wet open overheid heeft vrijgegeven, blijkt hoe het instituut de tool intern positioneert: als ondersteunend bewijs. Toen een van de ingehuurde bureaus de trillingssnelheid in honderden dossiers in feite als doorslaggevend bewijs gebruikte om schade af te wijzen, noemde het IMG dat zelf "apert onjuist". De regels voor deskundigen zeggen hetzelfde: alleen wijzen op een te lage trilling is niet genoeg om het bewijsvermoeden te weerleggen; de deskundige moet een concrete andere oorzaak aantonen.

Ook de validatie van de tool zelf had een voorbehoud. De externe deskundige die de tool in 2020 beoordeelde, gaf slechts gedeeltelijk groen licht, in afwachting van een correctie in de afstandsberekening. Door die onvolkomenheid rekende de tool de trilling iets te hoog, in het voordeel van de melder. (Op deze site is die correctie doorgevoerd; onze uitkomsten zijn gelijk aan die van het IMG, zie methode en bronnen.)

Enquêtecommissie en kabinet: de tool uit de individuele beoordeling

De parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen ("Groningers boven gas", 2023) was scherp: door bij een trilling onder de drempel het bewijsvermoeden niet toe te passen, handelde het IMG niet in de geest van de Tijdelijke wet Groningen en beperkte het onnodig de rechten van gedupeerden. Haar eerste aanbeveling luidde dat de trillingstool in deze vorm niet langer moest worden gebruikt.

Het kabinet nam dat over. In de kabinetsreactie Nij Begun (april 2023) staat als maatregel 3 dat de trillingstool niet meer wordt gebruikt om bij individuele schademeldingen te beoordelen of schade door een beving kan zijn veroorzaakt. Uit vrijgegeven correspondentie blijkt dat het ministerie het IMG vroeg of het daar per direct mee kon stoppen. In september 2025 bevestigde de staatssecretaris in de Tweede Kamer dat de tool niet wordt gebruikt voor individuele schades, en in het maatwerktraject alleen in het voordeel van bewoners.

Eén nuance hoort daarbij. De belofte om causaliteit los te laten is in de uitvoering beperkt tot de route daadwerkelijk herstel (tot €60.000). Wie kiest voor een geldbedrag via maatwerk, krijgt nog een beoordeling van de oorzaak, en daarin komt de berekende trilling terug. Het IMG erkent zelf dat causaliteit maar "deels" is losgelaten.

Drie conclusies voor uw dossier

Let op

Dit is een samenvatting van rechtspraak en beleid, geen advies over uw dossier. Uitspraken gaan over specifieke zaken en het beleid verandert regelmatig. Wilt u weten hoe dit in uw situatie uitpakt, laat het rapport dan beoordelen; gebouweigenaren betalen daar niets voor.

Bronnen: Raad van State ECLI:NL:RVS:2022:1631, ECLI:NL:RVS:2022:2233 en ECLI:NL:RVS:2023:1536; Woo-besluiten IMG (17 juni 2022, 20 november 2023) en EZK (2024) over de trillingstool; kabinetsreactie Nij Begun (25 april 2023); Handelingen Tweede Kamer 2 september 2025.

Verder lezen