Nij Begun: wat het kabinet beloofde na de enquête, en wat daarvan bij het IMG is aangekomen

In april 2023 kwam het kabinet met Nij Begun, de reactie op de parlementaire enquête naar de gaswinning: vijftig maatregelen om een "ereschuld" aan Groningen in te lossen. Voor de schadeafhandeling was de belofte kort samengevat milder, makkelijker, menselijker. Drie jaar later is een deel daarvan werkelijkheid, een deel wet-in-wording, en een deel nog steeds belofte. Wie nu schade meldt, heeft er baat bij te weten wat er wél en niet veranderd is, want het verschil hangt af van de route die u kiest.

De beloftes van april 2023

De enquêtecommissie ("Groningers boven gas", februari 2023) oordeelde hard over de schadeafhandeling: te juridisch, te veel deskundigen, te vaak een bewoner die moest bewijzen wat de wet al voor hem vermoedde. Het kabinet nam de belangrijkste aanbevelingen over. De kernpunten voor wie schade heeft:

• Geen onderzoek naar de oorzaak meer onder een grensbedrag. De deskundige kijkt alleen nog naar wat het herstel kost; het IMG beschouwt de schade zonder discussie als mijnbouwschade.
• De trillingstool verdwijnt uit de individuele beoordeling. Het IMG gebruikt de berekende trillingssnelheid niet meer om te beoordelen of een scheur door een beving kán zijn ontstaan.
• Boven het grensbedrag geldt het bewijsvermoeden onverkort: het IMG vergoedt schade, tenzij die naar zijn aard geen mijnbouwschade kan zijn. Het kabinet accepteerde dat daarmee soms te veel wordt vergoed.
• Geen stapeling van deskundigen: niet langer meerdere experts namens het IMG die naar dezelfde schade kijken.
• Bij twijfel in het voordeel van de bewoner.
• Het effectgebied mag niet meer worden verkleind: per 1 januari 2024 vastgelegd in een besluit, terug naar de begrenzing van vóór mei 2021. Groter kan, kleiner niet.
• Automatische vergoedingen: bij termijnoverschrijding een compensatie zonder dat u erom hoeft te vragen, en bij herhaalde schade een overlastvergoeding.
• Ruimere vergoeding van immateriële schade, en een einde aan procederen door de landsadvocaat tegen bewoners.

Daarnaast kwam er, op initiatief van de Tweede Kamer, het recht op gratis juridische en bouwkundige hulp voor iedereen die met het IMG of de NCG te maken heeft.

De uitvoering: alleen bij herstel in natura

Het grensbedrag kwam er, maar anders dan aangekondigd. In 2023 ging het over €40.000; in de uitvoering werd het per juli 2024 €60.000, maar uitsluitend voor de route herstel met aannemer (daadwerkelijk herstel). Kiest u voor een geldbedrag, dan loopt uw melding via maatwerk, en daar onderzoekt de deskundige de oorzaak nog steeds. Het IMG zegt het zelf zo: causaliteit is "deels" losgelaten. De belofte van Nij Begun geldt dus alleen als u voor herstel in natura kiest. In de maatwerkroute is er niets veranderd aan de manier waarop een deskundige naar de oorzaak kijkt.

De wetgever legt die keuze nu ook vast. Het wetsvoorstel dat de maatregelen van Nij Begun in de Tijdelijke wet Groningen verankert, met herstel tot €60.000 "zonder onderzoek naar de schadeoorzaak", is op 21 april 2026 door de Tweede Kamer aangenomen en op 7 juli 2026 zonder debat door de Eerste Kamer. De inwerkingtreding volgt per koninklijk besluit; op het moment van schrijven is dat er nog niet.

Het beleid om de trillingstool bij individuele schades los te laten, is er wel gekomen. Uit vrijgegeven stukken blijkt dat het ministerie het IMG al in 2023 vroeg er per direct mee te stoppen, en in september 2025 bevestigde de staatssecretaris in de Kamer dat de tool niet voor individuele schades wordt gebruikt en in het maatwerktraject alleen in het voordeel van bewoners. Wat rechters daar eerder over zeiden, leest u in de trillingstool en de rechter.

De cijfers van 2025

De cijfers uit 2025 laten zien dat de omslag trager gaat dan de woorden. Van de ruim 2.000 aanvragen voor herstel met aannemer in het eerste jaar waren er na twaalf maanden 194 positief afgehandeld. De gemiddelde doorlooptijd van een maatwerkdossier lag op 229 dagen, ruim boven de eigen norm van 182; ruim 17.000 maatwerkaanvragen stonden open, waarvan zo'n 2.500 langer dan twee jaar. Bewoners in focusgroepen meldden nog steeds tegenstrijdige expertoordelen op dezelfde schade, en de staatssecretaris erkende in 2025 dat het IMG bij funderingsschade en in bezwaar nog altijd meerdere deskundigen inzet. Ongeveer de helft van de aanvragen voor immateriële schade wees het IMG af.

Tegelijk is het beeld niet alleen somber. In een enquête van het Groninger Gasberaad uit 2025 zei 78 procent van de deelnemers dat hun schade was erkend, en het aantal mensen dat een juridische procedure voerde daalde van 22 naar 12 procent. De klacht die bleef: schade die alleen cosmetisch is hersteld, zonder dat naar de fundering is gekeken.

De regionale overheden (provincie, dertien gemeenten en twee waterschappen) legden in mei 2025 twee vingers op zere plekken die u direct raken. Ten eerste dat het IMG de kaart van 2 mm/s als exacte gebiedsgrens hanteert, terwijl het bewijsvermoeden over de aard van de schade gaat, niet over de locatie. Ten tweede dat de finale kwijting bij de vaste vergoeding en het herstel geen voorwaarde zou mogen zijn, en dat de drempel om na een nieuwe beving opnieuw te mogen melden (5 mm/s) niet is onderbouwd.

Vier lessen voor uw melding

• Kijk naar uw route. Wilt u de coulance van Nij Begun (geen oorzaakonderzoek, geen trillingstool), dan is dat op dit moment alleen de route herstel met aannemer, tot €60.000. Bij een geldbedrag geldt het oude regime.
• Ken de beloftes. Geen stapeling van deskundigen, bij twijfel ten voordele van de bewoner, geen trillingstool tegen u: het zijn door het kabinet uitgesproken normen. Een rapport dat ervan afwijkt, is een rapport waar u vragen over mag stellen, in uw zienswijze of in bezwaar.
• Let op de finaliteit. Het grensbedrag en de vaste vergoeding zijn snel, maar handelen de opgenomen schade definitief af. Laat die keuze vooraf doorrekenen.
• U hoeft het niet alleen te doen. Het gelijke speelveld dat Nij Begun beloofde, bestaat op één punt onverkort: gebouweigenaren krijgen juridische en bouwkundige hulp vergoed via de subsidieregeling.

Bronnen: kabinetsreactie Nij Begun (25 april 2023); Staat van Groningen en Noord-Drenthe 2025 en de kabinetsreactie daarop; wetsvoorstel 36 836; Handelingen Tweede Kamer 2 september 2025; regionale reactie provincie, gemeenten en waterschappen (20 mei 2025); Groninger Gasberaad, Stap verder (maart 2025).